STOSUNKI ROLNE

prace licencjackie Ziemia, stanowiąca główne źródło bogactwa Bizancjum, była w znacznym stopniu skoncentrowana w rękach wielkich właścicieli ziemskich, do których zaliczało się zarówno możnowładztwo, jak instytucje kościelne. Możnowładztwo, chociaż nie uległo feudalizacji w tym stopniu co na Zachodzie, zdołało sobie jednak wywalczyć pełną niezależność na obszarze swoich majątków. Obszarnik bizantyński był więc zupełnym panem swej ziemi, sprawował sądownictwo nad zamieszkałą tam ludnością, z którą rząd cesarski mógł się komunikować jedynie za jego pośrednictwem. Możni posiadali liczną klientelę i niejednokrotnie prywatne oddziały wojskowe. Mimo tak wielkiego wpływu wielkiej własności, drobna bynajmniej _nie zanikła. Licznie ją zwłaszcza reprezentowali osadnicy wojskowi, którzy za otrzymane w użytkowanie od państwa działki gruntu, zobowiązywali się do służby w armii cesarskiej. Mieszkańcy wsi składali się natomiast w znacznej części z kolonów i ludzi niewolnych. Wyparli oni całkowicie wolnych najemników, tak jeszcze licznych w V i VI w. Równocześnie z tymi ostatnimi zanikli jednak także niewolnicy rolni. prace licencjackie